THẾ HỆ GEN Z: TẠI SAO PHẢI VÀO ĐẠI HỌC? BẰNG ĐẠI HỌC 4 NĂM VẪN CÒN ĐÁNG GIÁ?

Tuần này, CEO Ford Jim Farley đã tập hợp nhiều chuyên gia để thảo luận về cái mà ông gọi là “nền kinh tế thiết yếu” mà trụ cột là lao động chân tay được cho rằng đang rơi vào khủng hoảng. CEO AT&T John Stankey và CEO FedEx Raj Subramaniam bàn về tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) đối với sản xuất và cách họ đang nỗ lực để đi trước xu thế; Thống đốc bang Michigan Gretchen Whitmer đưa ra cảnh báo nghiêm túc rằng Trung Quốc có thể “thống trị” nếu Mỹ không cẩn trọng với ngành công nghiệp ô tô; thậm chí CEO JPMorgan Jamie Dimon cũng xuất hiện qua video để kêu gọi nước Mỹ đừng trở thành một “quốc gia của sự tuân thủ và đánh dấu vào ô” (ám chỉ sự rập khuôn, hình thức).

Nhưng trong phiên thảo luận chính với Bộ trưởng Lao động Lori Chavez-DeRemer và Mike Rowe của Quỹ Mike Rowe Works, Farley đã tiết lộ cách mà chính gia đình ông đang chịu tác động.

“Con trai tôi đã làm thợ máy trong mùa hè này,” Farley nói khi điều phối buổi thảo luận.

Sau đó, ông chia sẻ, con trai đã nói một điều khiến cả hai vợ chồng ông sững sờ:

“Bố, con thực sự thích công việc này. Con không biết tại sao con cần phải đi học đại học.”

Farley cho biết ông và vợ nhìn nhau và tự hỏi: “Có phải chúng ta nên tranh luận về điều này không?” Ông lưu ý rằng đây là điều đang diễn ra ở rất nhiều gia đình Mỹ. “Đó nên là một cuộc tranh luận.”

Có gì đó sai sai

Rowe, một người từ lâu đã ủng hộ giáo dục nghề, đã nhấn mạnh rằng dữ liệu cho thấy cứ có hai lao động lành nghề gia nhập lực lượng lao động thì có năm người nghỉ hưu mỗi năm. Sự mất cân đối này, ông giải thích, chính là “bài toán thực tế này đang dồn ép chúng ta”, khi thế hệ baby boomer ngày càng già đi và tỷ lệ sinh giảm.

Rowe dẫn chứng từ chính cuộc sống của mình. Ông cho biết bằng đại học của ông vào năm 1984 tốn 12.200 USD, trong khi ngày nay chi phí đó vào khoảng 97.000 USD.

“Trong suốt lịch sử của nền văn minh phương Tây, không có gì trở nên đắt đỏ nhanh chóng hơn thế,” Rowe nói. “Không phải năng lượng, không phải thực phẩm, không phải bất động sản, thậm chí cũng không phải chăm sóc sức khỏe, [không có gì bị lạm phát nhiều hơn] chi phí của một tấm bằng đại học bốn năm.”

Hãng tin Associated Press đưa tin rằng, đúng là nhiều trường đại học tính học phí vào khoảng 95.000 USD mỗi năm tính đến tháng 4 năm 2024, nhưng hệ thống hỗ trợ tài chính trên thực tế giúp giảm chi phí đó xuống. Tuy vậy, nhìn chung thì lạm phát trong học phí đại học, chi phí y tế và nhà ở đã tăng nhanh hơn nhiều so với tivi, đồ chơi hay phần mềm, cho thấy Rowe đã đưa ra một luận điểm rất thuyết phục. Với chi phí cao như vậy, giá trị thực sự của tấm bằng đại học đang bị xem xét lại một cách nghiêm túc.

Tạp chí Fortune từng đưa tin về một số doanh nhân Gen Z đã lao thẳng vào các ngành nghề kỹ thuật thay vì theo học đại học. Một người, ở tuổi 23, đã là ông chủ của chính mình và kiếm được hơn 100.000 USD mỗi năm, còn người kia, mới 19 tuổi, đang dần tiến đến mức đó. Cả hai đều có thêm công việc phụ là người tạo nội dung trên mạng xã hội, tạo thêm một nguồn thu nhập khác.

Marlo Loria, giám đốc giáo dục nghề nghiệp và kỹ thuật cùng các quan hệ đối tác sáng tạo tại Hệ thống Trường Công lập Mesa ở Arizona, cho biết bà thường đưa ra cho học sinh những lựa chọn khác với con đường học bốn năm truyền thống.

Bà nói:

“Thanh thiếu niên ngày nay muốn biết lý do. Tại sao tôi phải học đại học? Tại sao tôi lại phải mắc nợ? Tại sao tôi phải làm những điều này?” Và bà nhấn mạnh rằng, câu trả lời kiểu ‘vì tôi bảo thế’ đã không còn hiệu quả nữa.

Có đường nào trở lại giấc mơ Mỹ?

Bộ trưởng Lao động Chavez-DeRemer cũng nhấn mạnh quan điểm này, cho rằng chính phủ, giới giáo dục và ngành công nghiệp phải hợp tác để khiến các ngành nghề kỹ thuật trở nên hấp dẫn hơn đối với giới trẻ Mỹ.

Bà nói:

“Trong suốt một thời gian quá dài, chúng ta đã không mời đúng những người cần thiết ngồi vào bàn thảo luận,” bà nhấn mạnh tầm quan trọng của sự hợp tác để “doanh nghiệp được lắng nghe và lực lượng lao động Mỹ được coi trọng.”

Chavez-DeRemer lập luận rằng nếu một người Mỹ bình thường muốn có công việc được trả lương tốt và đủ khả năng vay thế chấp mua nhà, thì họ nên cân nhắc nghiêm túc đến các ngành nghề kỹ thuật.

Bà đặt câu hỏi:

“Bạn có biết rằng phần lớn những người ở độ tuổi 35 và 40 trong tương lai sẽ không thể mua nổi một ngôi nhà gần nơi mình sống không?”

Bà cho rằng đây chính là giai đoạn của cuộc đời khi con người muốn xây dựng gia đình, nhưng nền kinh tế Mỹ hiện tại lại không tạo điều kiện để họ thực hiện điều đó. Bà lưu ý rằng những người tốt nghiệp trường dạy nghề thường có mức thu nhập ban đầu hơn 100.000 USD mỗi năm. Trung bình, một thợ lành nghề sẽ kiếm được khoảng 11.000 USD nhiều hơn so với một cử nhân đại học.

Rowe cho rằng trở ngại cốt lõi không chỉ nằm ở kinh tế mà còn ở định kiến xã hội.

Ông nói:

“Định kiến, khuôn mẫu, những lầm tưởng và sự hiểu sai đã kết hợp lại, khiến cả một thế hệ thanh niên không chịu nhìn nhận nghiêm túc về các ngành nghề kỹ thuật.”

Ông nhấn mạnh rằng cho đến khi văn hóa thay đổi và mọi người thực sự công nhận phẩm giá cũng như cơ hội mà những công việc này mang lại, thì mọi nỗ lực lấp đầy khoảng trống lao động sẽ chỉ mang tính viển vông.

Vấn đề về trí tuệ nhân tạo (AI)

Khi được hỏi về nỗi lo AI và robot có thể thay thế lao động con người, cả hai diễn giả đều tỏ ra lạc quan. Bà Chavez-DeRemer so sánh sự chuyển đổi này với các cuộc cách mạng công nghiệp và công nghệ trước đây, khẳng định: “Chúng ta thích nghi. Người Mỹ là một dân tộc có khả năng thích nghi.” Bà nhấn mạnh rằng AI nên được nhìn nhận như một công cụ hỗ trợ, chứ không phải thay thế lực lượng lao động thiết yếu.

“Các doanh nghiệp đang tái đào tạo nhân viên của mình,” bà nói. “Các nghiên cứu và phát triển cho thấy [họ] sẽ tạo ra những loại việc làm mới.”

Ông Rowe bổ sung: “AI đang nhắm đến lập trình viên, chứ chưa phải thợ hàn,” ngụ ý sự bền bỉ và nhu cầu ngày càng tăng trong các ngành nghề thủ công, kỹ thuật. Ông lập luận rằng mọi nghề nghiệp “tuyến đầu”, từ hàn cho đến lắp ống, hiện đều đang bùng nổ và AI sẽ không thể thay thế.

Rowe cũng dẫn lại phát biểu do Fortune đưa tin của CEO Nvidia Jensen Huang, rằng cần đội ngũ lao động chân tay để vận hành hạ tầng trung tâm dữ liệu – nền tảng của sự bùng nổ AI. Ông cũng nhắc đến lời của CEO BlackRock Larry Fink, người cho biết danh mục đầu tư hơn 12 nghìn tỷ USD của ông phụ thuộc vào việc có đủ thợ điện – một lĩnh vực đang thiếu hàng trăm nghìn nhân lực.

Theo Rowe, các CEO hàng đầu Mỹ đang cảnh báo mạnh mẽ rằng sự thiếu hụt nhân lực kỹ thuật và tay nghề là một vấn đề kinh tế quy mô quốc gia, và chỉ bằng cách chú trọng vào “nền kinh tế thiết yếu” mới có thể giải quyết được..

Link gốc: https://fortune.com/2025/10/02/jim-farley-says-gen-z-son-worked-as-mechanic-college-degree/?queryly=related_article