1. Năm lớp biểu bì
Lớp bảo vệ đầu tiên của cơ thể trước tác động môi trường như tia UV, ô nhiễm, hay chạm vào bề mặt khác chính là biểu bì (epidermis) – lớp ngoài cùng của da. Biểu bì không chỉ là một hàng rào thụ động mà là một cấu trúc sống động, liên tục tái tạo và đổi mới.
Biểu bì gồm nhiều lớp với chức năng riêng:
Lớp sừng (Stratum corneum): Lớp ngoài cùng, gồm các tế bào chết liên tục bong tróc và thay thế, tạo hàng rào bảo vệ.
Lớp trong suốt (Stratum lucidum): Chỉ thấy rõ ở vùng da dày như lòng bàn tay, lòng bàn chân, giúp bảo vệ thêm.
Lớp hạt (Stratum granulosum): Nơi tế bào sản sinh lipid và protein giúp giữ ẩm và duy trì hàng rào bảo vệ da.
Lớp gai (Stratum spinosum): Chứa nhiều keratinocytes, sản xuất keratin, giúp da dẻo dai, bền chắc.
Lớp đáy (Stratum basale): Nơi sinh ra tế bào da mới, các tế bào này sẽ di chuyển lên trên, thay thế lớp cũ trong khoảng một tháng.
Ngoài bảo vệ vật lý, biểu bì còn giúp: ✔ Duy trì độ ẩm, ngăn mất nước qua da. ✔ Chống tia UV, nhờ tế bào melanocytes sản sinh melanin hấp thụ bức xạ có hại. ✔ Tổng hợp vitamin D, hỗ trợ xương và miễn dịch khi tiếp xúc với ánh nắng.
Chăm sóc biểu bì đúng cách bằng dưỡng ẩm, làm sạch nhẹ nhàng, chống nắng sẽ giúp da luôn khỏe mạnh, bảo vệ cơ thể tốt hơn trước tác động môi trường.
2. Sự tái tạo tế bào da
Da là hàng rào bảo vệ cơ thể: Da là cơ quan lớn nhất của cơ thể, luôn thay đổi và tự tái tạo để duy trì độ bền và chức năng bảo vệ.
Quá trình tạo hàng rào bảo vệ da
Tái tạo biểu bì bắt đầu từ lớp đáy (stratum basale), nơi các tế bào da mới được tạo ra.
Các tế bào này dần di chuyển lên bề mặt và trải qua quá trình sừng hóa (keratinization), trở nên cứng và chết đi.
Cuối cùng, các tế bào cũ bong ra, nhường chỗ cho tế bào mới, giúp da duy trì sự khỏe mạnh.
Yếu tố ảnh hưởng đến hàng rào bảo vệ da
Tác động từ bên ngoài: ánh nắng, gió, cọ xát.
Lão hóa: Quá trình tái tạo da chậm lại, làm da khô hơn và giảm khả năng bảo vệ.
Cách duy trì hàng rào bảo vệ da
Ceramides: Chất béo giúp giữ ẩm, đóng vai trò như “xi măng” kết nối các tế bào da.
Nhân tố giữ ẩm tự nhiên (NMF): Chứa axit amin và ure, giúp giữ nước, duy trì độ mềm mại cho da.
Quá trình tái tạo biểu bì giúp tạo ra lớp bảo vệ da. Yếu tố môi trường và tuổi tác có thể làm suy yếu hàng rào này. Hiểu rõ cơ chế hoạt động của da giúp chúng ta chăm sóc da tốt hơn và giữ nó khỏe mạnh lâu dài.
3. Tế bào hắc tố
Melanocytes là gì?
Là tế bào có cấu trúc nhánh giống cây, có vai trò sản xuất melanin – sắc tố quyết định màu da.
Quá trình sản xuất melanin được gọi là melanogenesis, bắt đầu từ L-tyrosine, sau nhiều bước chuyển hóa thành sắc tố có màu đỏ, vàng, nâu hoặc đen.
Cách melanin hoạt động
Melanin sau khi tổng hợp được lưu trữ trong melanosomes, sau đó chuyển đến keratinocytes ở lớp ngoài của da.
Không chỉ ảnh hưởng đến màu da, melanin còn giúp bảo vệ da khỏi tia UV từ mặt trời.
Các yếu tố ảnh hưởng đến sản xuất melanin
Di truyền: Da tối màu có nhiều eumelanin (sắc tố nâu-đen), trong khi da sáng màu có nhiều pheomelanin (sắc tố đỏ-vàng).
Môi trường: Tia UV kích thích tế bào melanocytes tăng sản xuất melanin, tạo hiện tượng da rám nắng.
Nội tiết tố: Hormone MSH (Melanocyte-Stimulating Hormone) kích thích sản xuất melanin. Khi mang thai, melanin có thể tăng mạnh gây nám da (melasma).
4. Tế bào Langerhans
Tế bào Langerhans là gì?
Là một loại tế bào tua (dendritic cells) đặc biệt trong da, chủ yếu nằm ngay dưới lớp hạt của biểu bì.
Chúng có hình dạng nhánh dài, giúp mở rộng phạm vi và phát hiện các chất lạ xâm nhập vào da.
Chức năng chính
Tế bào trình diện kháng nguyên (APC): Nhận diện, bắt giữ và xử lý vi khuẩn, virus, chất gây dị ứng, hóa chất độc hại.
Duy trì cân bằng miễn dịch: Phân biệt giữa chất có hại và chất vô hại.
Bảo vệ hàng rào da: Là tuyến phòng thủ đầu tiên chống lại tác nhân vi sinh, hóa học, và môi trường.
5. Tế bào Merkel
Tế bào Merkel là gì?
Còn gọi là tế bào Merkel-Ranvier hoặc tế bào biểu mô xúc giác.
Là tế bào hình bầu dục, trong suốt, nằm ở lớp đáy (stratum basale) của biểu bì.
Kết nối với đầu dây thần kinh, giúp chuyển đổi cảm giác chạm thành tín hiệu gửi đến não.
Chức năng chính
Cảm nhận xúc giác tinh tế, giúp phát hiện kết cấu bề mặt.
Phân bố không đồng đều, tập trung nhiều ở đầu ngón tay, lòng bàn tay, lòng bàn chân.
Giúp nhạc công, bác sĩ phẫu thuật điều chỉnh lực tay chính xác trong công việc.
Liên quan đến ung thư
Ung thư tế bào Merkel (Merkel cell carcinoma) là một loại ung thư da hiếm và nguy hiểm.
Có liên quan đến virus polyomavirus Merkel và các yếu tố nguy cơ như phơi nắng lâu dài, hệ miễn dịch suy yếu.
Tế bào Merkel giúp chúng ta cảm nhận thế giới, đặc biệt là kết cấu và áp lực nhẹ. Chúng đóng vai trò quan trọng trong khả năng điều khiển tinh tế của đôi tay, nhưng cũng liên quan đến một dạng ung thư da hiếm gặp.
No comments:
Post a Comment